सुक्यो गजाली . . .

 

     

तिरडी डॅन्स . . . !

नंद्या इन्सुलकराचो चुलतो, गंपो वारलो. मी, आबा बांबार्डेकार आणि पेद्रु गोन्साल्विस सोमते नंद्याकडे हजर. तवसर थय बरेच लोक जमलले. नंद्याचो ह्यो चुलतो एकशिवडी, नाजूक. आवाठाच्या नाटकांत, स्त्री-पार्ट करी. चलना बोलना जीत बायलमाणूस. हेरशीसुद्धा तो मुरडतच चला!

कोल्हापूरसून गंप्याचो झिल, सून येवची होती. तवसर सगळे तिष्ठत थांबलले. भायर धो-धो पावस ओता होतो. गंप्याच्या झिलाचो फोनय लागा नाय होतो. पोचवची सगळी तयारी झाल्ली. तिरडीय शधून तयार होती. पावस वखाळलो तसे सगळे पोचवची घाय करुक लागले. झिल येयसर गंप्याक न्हावक घालूचा ठरला. 

प्रेत भायर आणला. नंद्यानच पयलो ताबयो ओतल्यान. प्रेत तिरडेय ठेयताना सगळ्या पै -पावण्यांच्या हातीत गंगाजल दिला. ता प्रेताच्या मुखात सोडूचा आसता, पण पेद्रुक ता ठावक नाय, तेनी तीर्थ समजान ता आपल्याच मुखाक लायल्यान. तशाय अवस्थेत आमका हसा आवराना.

गंप्याचो झिल पावसाक खयतरी अडाकलो आसतलो, असा समजान तिरडी उचलूची ठरली. आम्ही खांदो दिवक पुढे. तिरडी खांद्यार ठेयतलो इतक्यात ,आबाच्या खिशातलो मोबाईल वाजलो, 'ही चाल तुरु तुरु, उडते केस भुरु भुरु . . . !'  . . . लोकांच्या नजरेसमोर गंप्याची ती फेमस चाल उभी रवली आणि अक्खी प्रेतयात्रा हसत सुटली!

उडाणटप्पू

सुक्यो गजाली . . .

 

     

    

 बाजीक कळला, पण . . . ?

रिटायर झाल्यार पयलो म्हयनोभर भटाकण्यात आणि पेन्शनची कामा करण्यात गेलो. नंतर येळ जायना. असोच संध्याकाळी रोजच्यासारखो आंबा बांबार्डेकरावांगडा तळ्याच्या काठार बसलय आसतांना, आबाक इचारलय, 'आबा, कंटाळो इलो रिकामपणाचो! कायतरी कामधंदो सूचय!'

विचार करता, करता आबाचे डोळे चमाकले, 'बायलेच्या दवाखान्यात कंपाऊंडर म्हणान काम कर! बायलेचो त्रास तरी कमी जायत!'

'आयडिया अगदीच काय वायट नाय, बघतय बायलेवांगडा बोलान!' . . .  असा सांगून घराक इलय. बायलेक सांगलय. बायल खूश.  म्हणाक लागली, 'मीय ह्याच सूचयतलय होतय.'

दुस-याच दिवशी अंदाज घेवच्यासाठी बायलेवांगडा गेलय. सगळे खेड्यातले पेशंट, आपणाक काय जाता ह्याय सांगूक न येणारे. औषध, गोळये दिल्यार खयची जेवच्या आधी, खयची नंतर, खयची पाण्यावांगडा, खयची मधावांगडा ता परत परत विचारणारे.  माझी करमणूक जाय होती. तितक्यात एका म्हाता-या बाजीचो नंबर इलो. 

तेका खूप काय माय जाय होता, पाय फोडा होते, पोटात चावरी होती, आंगात ताप होतो, नाक गळा होता. तेका चार पाच रंगीत गोळये दिवन, खयची गोळी खेच्यार ता बायलेन समजावन सांगल्यान, सगळा गुटाळून दरवाजापर्यंत गेल्लो बाजी परत इलो, 'खेच्यार काय ता माका समाजला, पण त्या गोळयेंका कोणी खय जावचा ता कसा कळताला?'

उडाणटप्पू

सुक्यो गजाली . . .

 

     

अर्धो कप चाय . . . !

मध्यंतरी आबा बांबार्डेकारान, आपली शाळा सुधारुची जबाबदारी खांद्यार घेतल्यान. जुने मित्र शोधून तेंच्याकडसून शाळेसाठी पैसे गोळा करण्याची मोहीमच उघडल्यान. जेका तेका आबा भेटा, मगे शाळेशी तेचो संबंध असो नायतर नसो. 

ऑफिसच्या कामासाठी मुंबैक गेलो तरी टकलेत कायम शाळेचो विषय. मुंबैतल्या अनेकांचे पत्ते आबाच्या मोबाईलात फीड केल्लेच होते. बहुतेकांनी चांगलो रिस्पॉन्सय दिलो. आबाचो एक जुनो शेजारी राजा सोन्सुरकार जवळच रवत असल्याचा आबाक कळला. राजा खरा तर नावाचोच राजा, बाकी स्वभावान कद्रुच ह्या आबाक ठावक होता, शिवाय तो शाळेचो कधी विद्यार्थीय नाय होतो. तरी आबा तेच्या घराक पोचलो.

आबाचा स्वागत राजान वरकरणी हसत केल्यान, बाकी नंतर फक्त आबाच एकटो बडबडा होतो, राजा नुसतो आयका होतो. आबाचा कीर्तन संपला. 'बाकी तू काय म्हणतय, तुझा कसा चल्लासा?' आबान इचारल्यान.

'चल्लासा ता बरा म्हणायचा! . . . बाकी तुका जेवक थांबाक सांगून तू थांबतलय थोडोच! चहाक विचारुचा तरी तू आयकाचय नाय . . .' अशा भाषेत राजा आपले प्रश्न आणि आबाची उत्तराय आपणच दिय होतो, तितक्यात आतसून चहाचो कप घेवन बायल इली, 'अगो, माका नाय आणूक चहा?' . . . राजा.

'तुमका होयो होतो? माका वाटला तुमका नको आसतलो!' . . . बायल.

'थांबा, थांबा वैनी! परत मुद्दाम करु नकात. ह्योच घेतो आम्ही अर्धो अर्धो!' असा म्हणीत आबान बशयेत ओतून दिल्ललो चहा, राजान फुर्र आवाज करीत पिल्यान. 

नंतर कोणीतरी आबाक सांगीतला, 'राजा-राणीचो ह्यो संवाद रोजचोच!'

उडाणटप्पू

सुक्यो गजाली

 

     

स्वर्गत . . . !

असोच फिरत फिरत नंदू इन्सुलकरासकट आबा बांबार्डेकाराच्या ऑफिसात गेलय. संध्याकाळचे चार वाजान गेल्ले. चहाची मस्त तलफ इल्ली. मी दोनदा दिल्लली जांभय आबाच्या ध्यानात इली.

 'मेल्या, ताकाक जावन भांडा कित्याक लपयतय? सरळ चहा मागय म्हणान सांग मरे!' . . . आबान थेट मुद्याकच हात घातल्यान. फोन उचलल्यान आणि तीन कडक चहाची ऑर्डर दिल्यान. 

दहाव्या मिनटाक शेजारच्या टपरीवजा हॉटेलातलो गुटगुटीत प्रौढ नोकर, पोटाचो नगारो सांभाळीत चहा घेवन इलो. आम्ही चहा पियसर तो सांगकाम्यासारखो समोर उभो. 

आबान चहा पिता पिता तेची ओळख करुन दिल्यान, 'ह्यो गोपाळ. यंदा कर्तव्य आहे. पोरग्या आसला तर सांगा!' गोपाळ गोड लाजलो.

'काय वयाची होई? . . . अपेक्षा काय?' . . . नंद्यान इचारल्यान. साठीक पोचलेल्या गोपाळाक, चडू कोण दितलो हेचो अंदाज येयना.

'गोपाळ, वय काय तुमचा?' . . . माझो प्रश्न. 

गोपाळ लाजान चूर झालो. हळूच पुटपुटलो, ' अठराव्या लागला! '

आम्ही हिशोब घातलो. तितक्यात आबान इचारल्यान, 'गोपाळ, व्हकाल काय वयाची होयी?'

गोपाळाक धीर इलो, 'सोळा? सोळा तरी होईच नाय?'

'सोळाची नायच गावली तर आठ आठ वर्षाचे दोन चलतीत?' . . आबान इचारल्यान. गोपाळ हसलो आणि पळत सुटलो.

उडाणटप्पू

सुक्यो गजाली . . .

 

     

झब्बू ते थेट रमी. . . ?

परवा संध्याकाळी आबा बांबार्डेकार दमान भागान घराकडे इलो. बघता तर बायल इसपिका घेवन एकटीच खेळतासा. आबा भिरभिरलो, साधो झब्बू गाढव खेळताना सुद्धा हमखास गाढवपणा करणारी बायल चक्क पेशन्स खेळतासा की काय! ह्या शंकेन आबा भिरभिरलो.

'ऑफिसातसून इल्या, इल्या रोजच्या सारख्या चा-पाणी इचारुचा सोडून तू पत्ते खेळत बसलसय? कमाल आसा तुझी!' . . आबा.

'नाय हो, असाच येळ घालय होतय चित्रा बघीत!', असा म्हणीत ती उठली आणि आबाक  खरवस दिल्यान. आबा खूष! खरवस आबाचो वीक पॉईंट!

'तुका काय होयासा काय गो?' . . . आबाचो सावध प्रश्न.

'माका पत्ते खेळाक शिकया! . . . रमी शिकया.' . . . बायलेची मागणी आयकान आबा फूटभर उडालो. . . . ' रमीsss! बरा आसय मा?' . . . आबान बायलेच्या गळ्याक उलटो हात लावन बघल्यान.

'मस्करी नको हो, रमी शिकया महो!' . . . बायल हट्टाक पेटली.

'अगो, डायरेक्ट रमी? . . . गुलामचोर खेळ, साताठ नायतर पाच, तीन , दोन ठिक, अगदी मेंढीकोट पण चलात पण रमी? नको गो!' . . . आबान नांगी टाकल्यान, 'आणि रमी जुगाराचो खेळ, शिवाय एकापेक्षा जास्त खेळाडू लागतत खेळाक!'

'मी ऑनलाईन खेळतलय, माका ते सकाळपासून बलयतसत खेळाक! खूप पैसेय गावतत खेळल्यार म्हणतत!' . . . बायलेन आबासमोर मोबाईल नाचयल्यान. रमी सर्कलची ती परत परत झळकणारी जायरात बघून आबान कपाळार हात मारुन घेतल्यान.

उडाणटप्पू

सुक्यो गजाली . . .

 

     

कुत्र्यांक  माणूसकी . . ?

श्रावणातलो पावस ह्यो असोच, मधीच ऊन मधीच पावस! ल्हान आसतांना ऊन-पावसाचो खेळ सुरु झालो, काय आम्ही सगळे पोर मोठ्ठ्यान आरडत नाचू, 'ऊन आणि पावस, कोल्याचा लगीन!' मात्र आजपर्यंत माका तेचो अर्थ कळाक नाय, मीय कधी कोणाक ईचारुक नाय.

परवा मस्त ऊन पडलला, बरेच दिवस चलाक गावाक नाय होता. म्हणून संध्याकाळी तळ्याक राऊंड मारुक भायर पडलय. राजवाड्याच्या लेस्टर गेटकडे इलय आणि जोरदार सर इली. मी धावतच त्या गेटखाली आसरो घेतलय. थय कोप-यात एका सायडीक एक बाजी कांबळा गुंडाळून बसललो.

पावस थांबाची चिन्हा दिसानत. तवसर पावसातसून भिजतच याक भटक्या कुत्रा थय इला. माज्या आणि बाजीच्या मधी येवन उभ्या रवला. फाड-फाड करुन आंग झटकल्यान. ता पाणी आंगार पडात ह्या भितीन मी आधीच बाजूक सराकलय. बाजीन दखलच घेवक नाय.

पावस वखाळतुकच त्या कुत्र्यान, बाजीक दगड समजान ढॅंग वर केल्यान. बाजीक ता जाणावला, बाजीन तोंडावरचा कांबळा बाजूक करुन, 'हाssड, हाsssड' करतुकच कुत्रा पळाला. बाजीची नजर माझ्याकडे गेली. बिचारो ओशाळलो, म्हणालो, 'हाल्लीच्या कुत्र्यांका माणूसकीच शिल्लक नाय रवलीहा!'

उडाणटप्पू

आठवणी: काही कटू काही गोड . . .

 

जॉर्ज फर्नांडिसांची ती मुलाखत . . . !

बहुधा २० जानेवारी १९९५. या दिवशी कोल्हापूरच्या 'सकाळ'ने कोकण रेल्वेवर एक पुरवणी केली होती. त्यात माझे काही लेख व छायाचित्रे होती. या संपूर्ण मार्गाचा मी आणि माझे एक वरीष्ठ वृत्तसंपादक संजय पाटोळे यांनी दौरा केला होता. रेल्वेच्या सगळ्या प्रमुख अधिका-यांशी चर्चा केली होती. माझ्याकडे जॉर्ज फर्नांडिस यांच्या विशेष मुलाखतीची जबाबदारी होती. त्यासाठी गरज भासल्यास दिल्लीला विमानाने जाण्याच्याही सूचना होत्या. पण त्याच काळात जॉर्ज मुंबईत एका कामगार मेळाव्यासाठी येणार असल्याचे समजले. मी आधीच एक दिवस मुंबईत पोहचलो. 

मुंबई सकाळ कार्यालयात जाऊन जॉर्ज च्या दौ-याचा तपशिल मिळवला. त्यानुसार जॉर्ज रात्रीच मुंबई कौन्सिल कामगार युनियनचे नेते शरद राव यांच्या फ्लॅटवर येऊन मुक्काम करणार असल्याचे कळले. मुंबई सकाळचे तेव्हाचे संपादक राधाकृष्ण नार्वेकरांनी, मला सोबत त्यांच्या एका नव्या स्टाफ रिपोर्टरला, नेण्यास सांगीतले. त्याने फक्त सोबत थांबावे व ऐकावे, अशा त्याला सूचना होत्या.

ठरल्याप्रमाणे मी व तो पत्रकार सकाळीच शरद रावांचा फ्लॅट असलेल्या इमारतीखाली भेटलो. शरद रावांचा फोन नंबर आधीच मिळवला होता, त्यांना कॉल केला. जॉर्ज मिटिंगमध्ये असल्याचे त्यांनी सांगीतले. पुन्हा थोड्या वेळाने केला, पुन्हा तेच उत्तर. तिस-यांदाही तोच अनुभव. मग मी वेगळी युक्ती केली. जॉर्जनी जुन्या समाजवादी मंडळींशी फारकत घेतली होती. तरीही दंडवतेंशी त्यांचे संबंध बरे असणार अशी माझी अपेक्षा होती. मी पुन्हा फोन केला आणि जॉर्जना दंडवतेंचा निरोप द्यायचा आहे, असे ठोकून दिले. मात्रा बरोबर लागू पडली. शरद राव जॉर्जशी बोलले असावेत. मला लगेच भेटायला यायला सांगीतले.

मी दुस-या मिनिटाला शरद रावांच्या ब्लॉकमध्ये. आत खरीच मिटिंग होती. मात्र ती आटोपली होती. जॉर्ज समोर आले, मी त्यांना कुडाळमधील त्यांच्या व दंडवतेंसोबतच्या माझ्या चर्चेची आठवण करुन दिली. त्यांनी ओळखले असावे, 'बोल, काय निरोप आहे नानांचा?' . . . त्यांचा थेट प्रश्न. मी म्हटलं, ' काहीच नाही. 'सकाळ' दैनिकाच्या कोकण रेल्वेवरील पुरवणीसाठी तुमची मुलाखत हवी आहे! फक्त दहा मिनिटे द्या!' 

ते हसले. ठिक आहे म्हणाले. मी प्रश्नांची सरबत्ती सुरु केली. एका कॉटवर आमनेसामने बसून ही मुलाखत सुरु होती. त्यांची सटासट उत्तरे येत होती. अचानक ते 'स्टॉप' म्हणाले. मी चकीत! म्हणाले, 'झाली दहा मिनिटे, वेळ संपली!' मी हिरमुसला झालो. जॉर्ज उठले, मी उठलो. मला फारसे काही हाती लागले नव्हते. मी दरवाजापर्यंत गेलो. तेवढ्यात जॉर्ज नी मला परत बोलावले, म्हणाले, ' मित्रा! अशी दहा मिनिटे कधी कोणा राजकारण्याकडे मागू नकोस.  दहा मिनिटात मुलाखत घेऊन 'हा' मुलाखतीला न्याय कसा देणार, अशी भावना निर्माण होते. आम्हा राजकारण्यांना प्रसिद्धी हवीच असते. मुलाखतीसाठी तासभर वेळ माग. राजकारणी खूश होतील!' जॉर्जनी मला एक नवा मंत्रच दिला. नंतर जवळपास तासभर त्यांनी मला भरभरुन मुलाखत दिली. मी प्रश्न न विचारता देखील त्यांनी रेल्वेसंदर्भातील अनेक रहस्यांचा भेद केला. अनेकांना उघडे पाडले. नंतर ही मोठी मुलाखत 'सकाळ'च्या त्या पुरवणीत पहिल्या पानावर सविस्तर प्रसिद्ध झाली.

माझ्यासोबतचा तो रिपोर्टर चकीत झाला होता. जॉर्जनाही माझी युक्ती भावली होती. 

अरविंद शिरसाट